Nazardy Qytaıǵa burýdyń astarynda ne jatyr?!

347

"Qytaıdan tóngen qaýip" týraly másele taǵy da kóterile bastady. Soǵan oraı keı aımaqtar, jekelegen qyz-jigitter belsendilik tanytýda. Tipti namysty da qaıraýshylar bar. Áleýmettik jeli betinde Qytaı áskerı kúshteri de boı kórsetip qalady. Ol da halyq arasynda úreı týǵyzýǵa birshama qyzmet atqarýda. Sonyń bárin bajaılaı kele, biz óz tarapymyzdan "jeldiń" qaı jaqtan turǵandyǵyna mán berýge tyrystyq. Soǵan oraı alda bolýy múmkin jáıtterdi de ishteı qaperge alyp qoıdyq.

Basyn ashyp aıtaıyq. Ázirge qazaqqa tóngen qaýip joq. Alaıda bıliktiń kóńili kúpti. Kúpti bolatyn da jóni bar. Myna bıliktiń ýaqytsha ekendigin halyq ta sezip otyr. Alda úlken bir ózgeristiń bolatyndyǵy kúmánsiz. Al ol ózgeris halyq kóńil-kúıine áser etpeýi tıis. Ol úshin kelesi bir oıyn tásilderi oılap tabylady. Bul turǵyda bizge Qytaı tıimdi bolyp tur. Osy oıyn barysynda birde olar, birde biz alǵa shyǵyp kelemiz. Shynymdy aıtsam, keıde bizdiń bıliktiń júristerine tánti bolamyn. Qansha degenmen Keńestik júıe mektebiniń myqty ekendigi baıqalyp qalady. Tipti bir-eki ret Qytaıdy da qapy qaldyrdy. Degenmen ázirge ıtjyǵys. Myna dúrbeleń de soǵan oraı oılastyrylyp otyr.

Aıtpaǵymyzdy basynan bastaıyq. Bizdiń bıliktiń Qytaıdy jaǵalaǵanyna biraz boldy. Soǵan oraı qazyna qorjynyn da biraz qampaıtýǵa qol jetkizdi. Ekijaqty birshama kelisimderge de qol qoıyldy. Sol kelisimderdiń bárinde de qazaq bıligi birshama alda turdy. Mıllıardtaǵan qarjyny da alýdaı-aq aldy. Biraq biz jaqtan pálendeı qaıyr bola qoıǵan joq.
Qytaı bir saýsaǵy búgýli el. Olar almaqtyń da salmaǵy baryn jaqsy biledi. Ońasha sháı ústindegi biz bilmeıtin galstýksiz kezdesýdegi qupııa kelisimder men aýyzsha ýádelerdi sóz etpeı-aq qoıalyq. Biraq kezinde jarııa bolǵan bir mıllıon gektar jerdi jalǵa berý men 51 qytaı zaýytynyń qazaq jerine enýi de sıyrquıymshaqtanyp ketti. Qazaq bıligi el ishindegi tolqýdy sátti paıdalanyp, óz ýádelerin oryndaı qoıǵan joq. Sotty bolǵan jigitterdi de soǵan oraı shyǵarmaı otyr. Negizinen "bárin ózderi uıymdastyrǵan bolatyn" degen sózdi ázirge búge turalyq. Sebebi, sol júristi búgin taǵy da qaıtalap otyr. Menimshe qytaı jaǵy oǵan ekinshi ret aldana qoımaıdy. Degenmen halyq arasynda bolýy tıis mundaı kóńil aýany óz ishimizdegi saıasat úshin de qajet. Sondyqtan "qytaılyq qaýipten" saqtaný máselesi aldaǵy ýaqytta da jalǵasa beredi.

Qytaı da ákki oıynshy. Olar da qarap qalmaıdy. Qazaq bıligi ýádeden taıǵan soń olar birden jergilikti qazaqtardy qyspaqqa ala bastady. Alaıda bizdikiler oǵan bylq etken joq. "Bul - ár eldiń ishki sharýasy" degendi kóldeneń tartyp, arǵy bettegi qazaqtar janaıqaıyna shilı bas qatyra qoımady. Qytaılyq qazaqtardy qýyryp jese de qazaq bıliginiń bylq etpeıtindigin qytaılyqtar da túsindi. Sondyqtan da olar osy máselege álem nazaryn aýdarýǵa kúsh saldy. Soǵan oraı álemdik kúshter men qazaq halqyn oıatý arqyly qazaq bıligine qysym jasady. Olardyń bul jobasyn "Atajurttyqtar" ádemi oryndap shyqty. Qytaı bıligi úshin mundaı shý asa qajet boldy. Soǵan oraı biz olarmen qaıta kelisimge otyrýǵa májbúr boldyq. Sanaýly kúnderden keıin bolatyn Prezıdenttiń Qytaı eline sapary sonyń nátıjesi. Alaıda tarazy basy teń bolýy úshin biz "qytaıdan tóner qaýipti" taǵy da kún tártibine alyp shyqtyq. Sondyqtan artynyń qaıyryn bersin deımiz dá.

 

Qudııar BILÁL

"Adyrna" ulttyq portaly

Pikirler