Aıagúl MANTAI: "Qarǵys"

397

Sol jyly Máskeýge aspırantýraǵa túsýge daıyndalyp, qujatymdy tapsyryp, ýaqytsha hosteldi panaladym. Jartylaı káris, jartylaı orys Aleksandra esimdi  qyzben bir bólmede turdym. Ol kún saıyn jumysqa tańerteń erte ketip, kesh keletin, men de kún saıyn kitaphanaǵa baryp, emtıhanǵa daıyndaldym. Aleksandra jumystan kesh kelip, erte uıyqtap qalatyn.  Birge  turyp jatqanymyzǵa bir jeti ótse de,   shaı iship, áńgimelesken emespiz. Senbi kúni keshkisin Aleksandra: – Aıa, erteń kitaphanaǵa barmaısyń ba?– dep surady. Meniń jaýabymdy kútpesten: – Erteń menimen ormanǵa barǵyń kelmeı me? – dedi.  Etjeńdi, baıaý qozǵalatyn Aleksandranyń salmaqty, sabyrly minezi unaıtyn. Onyń bul usynysyn qýana qabyldadym.  Máskeýde kún ystyq edi. Saıabaqtaǵy sýburqaqtyń qasynda az aıaldap, ormanǵa qaraı óttik. Ormanda serýendep júrgen adam kóp eken. – Toǵannyń jaǵasynda otyraıyqshy,  – dep Aleksandra úıden  alyp shyqqan kishkentaı odeıaldy jerge tósedi.  Toǵanda erkeleı júzip júrgen úırekterge ekeýmiz nan berip, olardyń áreketin baqylap,  únsiz otyrdyq. Minezi tuıyq Aleksandramen  ne jaıly sóılesýge bolatynyn, onyń janyna qandaı taqyryp jaqyn ekenin oıladym. – Aıa, sen taǵdyr degenge senesiń be? Jalpy taǵdyrdy ózgertýge bola ma?  –dep únsizdikti Aleksandra buzdy. Maǵan Dekarttyń «taǵdyrdy emes, ózin-ózi jeńýge talpyný kerek» degen  tanymy jaqyn.  Aleksandra suraq qoıǵan kezde  esime eki qoly joq bala tústi.  – Buryn Almatyda turǵan kezimde eki qoly joq balany qatty aıaıtynmyn. Ózin bir-eki ret ózim turatyn kósheden kórgem. Sol balany esime alatynmyn da, jylaı beretinmin. Keıin bul onyń taǵdyry ekenin, ómirmen kúresip júrgen ony aıaýym, músirkeýim eshteńeni sheshpeıtinin túsindim. Qazir ony esime alǵan kezde «Balapan, men saǵan máńgilik ómirdiń ıgiligin tileımin!  Adamǵa qıynshylyqpen betpe-bet kelý ǵana  emes, ólim de tán.  Biz bárimiz Qudaıǵa oralamyz. Seniń máńgilik ómirde jaqsy ómir súretinińe senem. Sen myqtysyń!» dep onymen ishteı sóılesem. Biz eshqashan taǵdyrdy tańdaı almaımyz: qandaı úıde turatynymyzdy, qandaı mashına minetinimizdi, qandaı kóılek kıetinimizdi, tamaq ishetinimizdi  tańdaı alsaq, alarmyz, biraq taǵdyrymyzdy tańdaı almaımyz, – dep oǵan qaraǵan kezimde Aleksandra jylap otyr edi. «Muńly áńgime aıtyp, Aleksandranyń názik janyn jaralap aldym-aý» dep ókinip qaldym. Ol: – Aıa, senimen kúnde sóıleskim keletin. Seni alǵash kórgen sátte, kózińe kózim túskende  «janymdy túsinetin adamdy aqyry taptym-aý» dep qýandym. Adamnyń janary eshqashan aldamaıdy. Senimen tanystyrǵan taǵdyryma rızamyn,  – dep kóz jasyn súrtti. – Aleksandra, eger muńly áńgime aıtyp, seniń janyńdy aýyrtsam, keshirshi, – dedim ózimdi kináli sezinip.  Ol  shashymdy erkelete sıpap, basymdy keýdesine basty. – Aıa, keshirim suramashy. Suraǵyma jaýap aldym ba dep qýanyp otyrsam,  munyń ne? – dep muńly jymıdy. – Almatyda biz turǵan jataqhanada jalǵyz basty múgedek áıel bolatyn. Jalǵyz qyzy mylqaý. Sol áıeldiń óz betimen aqıqatty izdeýi meni tańqaldyratyn. Ózi múgedek, jalǵyz qyzy múgedek, biraq Qudaıdan úmit úzbegen. Namaz oqıtyn. Jataqhanada eden jýatyn.  Áıeldi jataqhananyń komendanty jumystan  shyǵaryp jiberdi. Áıel qyzymen páterge kóshetin boldy.  Ony qorǵaı almaǵanym úshin qatty uıaldym. Baratyn jeri belgisiz áıel jyly jymıyp: «Jańa páterge jaıǵasyp alǵasyn seni qonaqqa shaqyram, úıge kelip turasyń ǵoı» dep edi. Sol sátte áıeldiń jigerliligine, ishki rýhynyń myqtylyǵyna tánti boldym. Onyń Qudaıǵa degen senimine  tańqalýmen kelemin,  – dep jadymda qalǵan múgedek áıeldiń taǵdyryn baıandap berdim.  Aleksandra: – Netken rýhy myqty áıel, – dep basyn tańdana shaıqady. – Túsingenim: biz eshqashan ózimizde bardy  baǵalaı almaımyz, «bar» kóz aldymyzda «joqqa» aınalǵan kezde ǵana onyń qadirin túsinemiz. Biz et pen súıekten jaralǵan pendemiz, sondyqtan bizge qatelik tán. Qudaı qatelesken adamǵa qateligin jóndeýge árqashan múmkindik beredi, – dedim.   Aleksandra únsiz uzaq otyrdy. Men de únsizdikti buzǵym kelgen joq. Álden soń tereń kúrsinip: – Bizdiń otbasyndaǵy barlyq qyz jasy qyryqqa jetkende jyndanyp ketedi. Ákemniń úsh qaryndasy jyndyhanada jatyr. Meniń týǵan ápkem de jyndanyp, dúnıeden ótti. Bizdiń otbasyna qarǵys tıgen. Bes jyldan keıin qyryqqa tolamyn, men de jyndanyp ketemin be dep qorqam, – dep jasaýraǵan janaryn kórsetkisi kelmeı, teris buryldy.  Aleksandradan mundaı áńgime estımin dep oılamaǵan edim,  ne derimdi bilmeı, qatty qınaldym.  – Adamnyń taǵdyryn qarǵys ózgertedi degenge óz basym senem. Meniń ápkelerimniń taǵdyryna o basta jyndy bolý jazylmaǵan shyǵar? – dep ol meniń betime suraýly júzben qarady.  Ne dep jaýap bererimdi bilmeı, janarymdy alyp qashtym. – Atam jas kezinde bireýdiń on ekide bir gúli ashylmaǵan qyzynyń obalyna qalypty. Mundaı qorlyqqa shydaı almaǵan qyz asylyp ólipti. Óler aldynda atam ákemdi shaqyryp, «Sol jas qyzdyń ǵana emes, óz qyzdarymnyń da obalyna qaldym. Men páktiginen aıyryp, qorlaǵan qyzdyń qarǵysy qyzdarymdy jyndandyryp jiberdi. Sen eshqashan eshbir áıeldiń obalyna qalmashy» dep jylapty. Týǵan ápkeleri, úlken qyzy jyndanyp ketken  ákemniń kúıigi ishine túsip ketti bilem, ómirden erte ketti. Anam ashyp eshteńe aıtpasa da, sezem ǵoı, meniń qyryqqa kelýimnen qatty qorqady. Ákem óleriniń aldynda aǵama, týǵan ulyna «Eshbir áıel balasynyń obalyna qalmadym. Atań arqalaǵan qarǵys otbasymyzdyń berekesin ketirdi. Ulym, sen eshbir áıeldiń obalyna qalmashy, meniń osy ótinishimdi keıin óz uldaryńa da jetkizshi» dep jalynypty.  Muńly Aleksandrany jubata almasymdy bilsem de, jubatqan boldym, ishimnen «seni taǵdyryń jubatsyn!» dep tiledim. – Janyma batatyn otbasymyzdyń tragedııasy bar, óz ómirimdegi sátsizdikter bar ári bolashaǵymdy oılap, qamyǵatynym bar,   bir kúni janymdy jegideı jegen oıdan arylǵym keldi.  Ózime qoljumsamaq bolyp, dári ishtim. Kózim jumylyp uıyqtap bara jattym. «Tur! tur! tur!» degen daýysty birneshe ret estidim. «Tur!» degen daýystan bólek  «Kel! kel! kel!» dep shaqyrǵan daýysty qatar estidim. Bir kezde «Ózińdi óltirme! Óltirme! Biz ózimizdi óltirdik. Qazir kún saıyn jylaımyz. Ózińdi óltirmeshi. Ómiriń qandaı qıyn bolsa da, óltirme!» dep jylaǵan zarly daýystardy estidim. Ózim bolsam, erkimnen tys uıyqtap bara jatyrmyn, biraq álgi «Ózińdi óltirme! Óltirmeshi» degen  zarly daýystar quıqamdy shymyrlatty. «Tur! tur! tur!» degen ámirli daýys ta qoıar emes. «Kel! kel! kel!» dep shaqyrǵan daýys ta bastyrmalatyp bara jatyr. Bir kezde yrjıyp kúlip turǵan qubyjyq beınesindegi ibilisti kórdim.  «Meni «kel!» dep shaqyryp jatqan osy ibilis eken ǵoı, joq, men oǵan barmaımyn» dep oılap qoıdym. Oılaǵanym sol eken «Tur! tur! tur!» degen daýys qulaǵyma jaǵyp bara jatty. Bar kúshimdi jınap, ornymnan turyp, saýsaǵymdy  aýzyma tyǵyp, ishken dárimdi qusyp tastadym.  Ózine qoljumsap ólgen adamdar bizdiń olar sekildi arǵy dúnıede azap shekkenimizdi, jylaǵanymyzdy qalamaıdy, nege biz myna jalǵan ómirde ózgelerdiń baqytyn, dúnıesin qyzǵanamyz? Basymnan ótken osy oqıǵadan keıin adam ómiri qandaı qıyn, azapqa toly bolsa da, ózine eshqashan qoljumsap ólýge bolmaıtynyn túsindim. Ómir qandaı qıyn bolsa da, ony taǵdyrdyń syıy dep qabyldaý kerek. Men bul jalǵan ómirdi máńgilik ómir úshin súrem, sol ómirden mán tabý úshin súrem. Qudaı bergen ómirge qanaǵattanbaýǵa bizdiń eshqandaı qaqymyz joq,  – dedi ol nyq senimmen.     – Bizdi Qudaı jer betine perishte keıpinde jiberip edi, biz oǵan kúná jasaýǵa qabiletti beınemizben oralamyz. Bizdiń keıbirimiz ǵana kirletip alǵan janymyzǵa janymyz ashyp, tazarǵymyz kelip, ar azabyn tartamyz. Keıbirimiz  ómirge quddy kúná jasaý úshin kelgendeı ózimizdi eshqashan ózgertkimiz kelmeıdi. Izgilik jasap, aınalasyna ımanı-nuryn shashyp júretin jandardy  birimiz qabyldasaq, birimiz qabyldaı almaımyz. Sebebi, olar bizge uqsamaıdy, olardyń bolmysyn óz tanymymyz turǵysynan ǵana baǵalaı alamyz. Kópshiligimiz ózgelerdiń  pikirine táýeldimiz, eger bireý biz týraly teris pikirde bolsa, janymyz jaralanyp, ómirden túńilip ketemiz. Shyn máninde, bizdiń kim ekenimizdi, qandaı adam ekenimizdi Qudaıdan basqa eshkim bilmeıdi. Bireýdiń taǵdyryn talqylap otyryp,  moraldyq vampırdiń rólin oınaımyz . Ol adamnyń júıkesine salmaq túsirip, ony depressııaǵa túsiretinimizdi, tipti ózine qoljumsaýǵa (Qudaı saqtasyn) ıtermeleıtinimizdi paıymdaı da almaımyz. Óz-ózine qoljumsap óletin adamdardyń kópshiligi jurttyń sózinen qorqyp, óz ómirine úkim oqıdy. «Sumdyq qadamǵa barypty, ózin-ózi óltiripti» deımiz sosyn, «ózin-ózi óltirý – úlken kúná» deımiz danyshpansyp. Ózimizdiń adam óltirýshi ekenimizdi, onyń sondaı qadamǵa barýyna májbúr etkenimizdi moıyndaǵymyz kelmeıdi. Demek, ózin-ózi óltirgenderdiń kúnási bizdiń de moınymyzda ekenin, Qudaıdyń aldynda bizdiń de jaýap beretinimizdi áste umytýǵa bolmaıdy. Qudaıdyń ózi keshirim surasaq,  kúnámizdi keshiredi, et pen súıekten jaralǵan ózimiz sekildi  pendeniń qateligin biz nege keshire almaımyz? – dedim ózimdi mazalaǵan oıdy ortaǵa salyp. Aleksandra: – Imanymyz álsiz bolǵandyqtan,  shaıtannyń arbaýynan shyǵa almaı qalamyz. Imandy arttyrmaı, myna ómirden mán tabý qıyn, – dedi ol oıly janaryn alysqa tigip.  Ekeýmiz hostelge jetkenshe aýyr áńgimeni qaıtyp qozǵamadyq.  Aleksandra saıabaqta jupar shashyp turǵan raýshan gúlderine tamsanýmen boldy.  Kóp uzamaı  oqýǵa tústim de,  ýnıversıtettiń jataqhanasyna kóship kettim. Keıinnen Aleksandraǵa qansha ret telefon shalsam da, onymen sóılese almadym,  nómirin ózgertse kerek. Áleýmettik jeliden de taba almadym. Menen keıin ol da kóp uzamaı hostelden kóship ketipti. Kim biledi, ishki syryn jaıyp salǵan menimen aralasqysy kelmegen shyǵar, ózin eshkimniń aıaǵanyn, qyryqtan keıingi taǵdyryn bilgisi kelgenin qalamaǵan shyǵar.  Jalǵyzsyraǵan sátimde Aleksandrany izdeımin.

"Adyrna" ulttyq portaly

Pikirler