23 тамызда қазақстандықтар алғаш рет Құрылтай депутаттарын сайлайды. Бірақ шешуші күнге дейінгі әр кезеңнің өзіндік рөлі бар. Қай күні үгіт-насихат басталады? Сайлаушылар тізімі қашан нақтыланады? Ал тыныштық күні не үшін қажет? Құрылтай сайлауының күнтізбесіндегі маңызды даталарға тоқталамыз.
Биылғы сайлауға қатысу үшін ресми түрде 7 саяси партия тіркелді. Олар жалпы саны 546 кандидат ұсынды. Алайда олардың арасынан небәрі 145 кандидат Құрылтай депутаты атанады. Ал соңғы шешімді 12 482 613 сайлаушы қабылдайды. Бұл көрсеткіш әрбір дауыстың маңызын айқын көрсетеді.
1 шілде – сайлау науқанының ресми басталуы
Құрылтай сайлауының күнтізбесі Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 1 шілдеде Құрылтай депутаттарының сайлауын өткізу туралы Жарлыққа қол қоюынан басталды. Осылайша еліміз жаңа саяси кезеңге қадам басты.
Ал 2 шілдеде кандидаттарды ұсыну рәсімі басталып, саяси партиялар өз тізімдерін ұсынуға кірісті.
23 шілде – маңызды екі процесс тоғысқан күн
Сайлау күнтізбесіндегі ең маңызды күндердің бірі – 23 шілде.
Бұл күні бірден екі маңызды кезең өтеді:
-
партиялық тізімдерді тіркеу аяқталады;
-
сайлауалды үгіт-насихат ресми түрде басталады.
Яғни осы күннен бастап сайлаушылар кандидаттар мен партиялардың бағдарламаларымен танысып, олардың ұстанымдарын салыстыруға мүмкіндік алады. Демократиялық сайлауда дәл осы кезең ерекше рөл атқарады, өйткені азаматтар саналы таңдау жасау үшін қажетті ақпарат алады.
7 тамыз – сайлаушының өз құқығын тексеретін күні
Күнтізбеде ерекше назар аударатын тағы бір кезең – 7 тамыз.
Осы күннен бастап әрбір азамат өзінің сайлаушылар тізіміне енгізілгенін тексере алады. Бұл – дауыс беру құқығын алдын ала нақтылауға мүмкіндік беретін маңызды рәсім.
Егер азамат тізімде болмаса немесе қателік анықталса, оны сайлау күніне дейін түзетуге уақыт жеткілікті болады. Мұндай мүмкіндік сайлау процесінің ашықтығы мен ұйымдастырылуын күшейтеді.
22 тамыз – тыныштық күні
Сайлауға бір күн қалғанда, 22 тамыз күні сағат 00:00-ден бастап тыныштық күні басталады.
Бұл кезеңде кез келген үгіт-насихатқа тыйым салынады. Мұндағы басты мақсат – сайлаушыларға сыртқы ықпалсыз, ақпараттық қысымсыз өз таңдауын байыппен жасауға мүмкіндік беру. Бұл қағида көптеген демократиялық елдердің сайлау тәжірибесінде қолданылады.
23 тамыз – тарихи таңдау күні
23 тамызда Қазақстан азаматтары алғаш рет Құрылтай депутаттарын сайлайды. Нәтижесінде алғашқы Құрылтайдың құрамы айқындалады. Яғни бұл сайлау тек депутаттарды анықтап қана қоймай, еліміздің жаңа заңнамалық институтының қалыптасуына негіз қалайды
Күнтізбенің басты ерекшелігі неде?
Құрылтай сайлауының күнтізбесі бірнеше маңызды қағидаға сүйенеді.
Біріншіден, барлық кезеңдер нақты мерзімдермен бекітілген. Бұл саяси партиялар, кандидаттар және сайлаушылар үшін тең мүмкіндік қалыптастырады.
Екіншіден, үгіт-насихат кезеңі мен тыныштық күні бір-бірінен нақты ажыратылған. Соның арқасында азаматтар алдымен барлық ақпаратпен танысып, кейін ешқандай үгітсіз өз таңдауын жасай алады.
Үшіншіден, сайлаушылар тізімін алдын ала тексеру мүмкіндігі әр азаматтың конституциялық дауыс беру құқығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Құрылтай сайлауының күнтізбесі – жай ғана даталардың тізбесі емес. Бұл – кандидаттар тізімдерін тіркеуден, сайлауалды үгіт-насихаттан бастап дауыс беру күніне дейінгі барлық кезеңнің заңнамамен реттелгенін және сайлау процесінің жүйелі әрі кезең-кезеңімен ұйымдастырылғанын көрсететін маңызды саяси құжат.
