• Қазақ
  •   
  • Qazaq
  •   
  • قازاق
  •   
    Home » Айдарлар » Темірқазық (page 3)

    Темірқазық

    Ұлықбек Есдәулет. Мен көрген Мұқағали (эссе)

    Қазақ поэзиясының ХХ ғасырдағы алып шыңы – Мұқағали Мақатаев. Ақын туралы естеліктердің өзі де бірқыдыру. Солардың бірі де бірегейі – ақын, жазушы Ұлықбек Есдәулетовтың “МЕН КӨРГЕН МҰҚАҒАЛИ” атты эссесі. «ЖЫНДЫ» 1973 жылы қысқа салым Алматыда жас ақын-жазушылардың кеңесі өтті. Семинарларға бөле бастағанда мен Қадыр Мырзалиевтің секциясын таңдадым. Жазушылар одағының бірінші қабатындағы кең кабинет. Қадекеңнің көмекшісі ретінде ақын Аян Нысаналин шетімізден ...

    Read More »

    М. Шахановқа қарсы қолданылған “лом”

    Бүгінгі күні әлеуметтік желі бетінде М. Шаxановқа қатысты өрістеген жала мен дау-дамайға көз жүгірткенде орыс xалқының: “Ломға қарсы тәсіл жоқ” деген мәтелі еріксіз еске түседі екен. Бұдан М. Шаxанов “оппоненттерінің” қазақтың бір туар айтулы тұлғасына күйе жағу үшін неден болса да тайынбайтындықтарын аңғаруға болады. Соған қарап отырып бүгінгі қалам иелерінің соншалықты ұсақталып кеткеніне еріксіз қынжыласың. Иә, Абай ғұлама айтпақшы, мөлшерінен ...

    Read More »

    Мұхтар Мағауин. Ғажайып ғұмырбаян

      Адам баласында пендешілік деген бар. Осы, әуел баста  таусылмайтындай көрінген, алдамшы, қысқа тіршілігінде біреулермен сыйыспайсың, айтысып, тартысасың, өліспей бітіспес, кереғар қалыпқа жететін жағдайлар да ұшырасады. Бұл, әлдебір себептермен саған ұнамаған кісінің бар болмысы қағай, қаймана ғана емес, қасас, тіпті, жиіркенішті көрінуі мүмкін. Керісінше, кейбір кісімен бірден тіл табысасың, мақсаттас, пікірлес қана емес, тілектес сияқты, жақыннан сүйеніш санап, алыстан айбар ...

    Read More »

    Әлкей Марғұланның архивы: аңыз бен ақиқат

    Қазақтың археология және этнография мектебінің негізін қалаушы, шығыстанушы, әдебиеттанушы, өнертанушы, тарихшы ғалым, академик Әлкей Марғұланның қазақ ғылымының дамуына қосқан үлесі ұшан-теңіз. Әлкей Хаканұлы Марғұлан 1904 жылы Павлодар облысының Баянауыл ауданында дүниеге келген. «Википедия» онлайн-энциклопедиясында мынадай мәліметтер берілген: – …Әлкей Марғұлан Абылай ханның ту ұстаушысы Олжабай батырдыңшөбересі. Оның әкесі Хакан мен анасы Нұрилә өз уақытының көзі ашықадамдары болған. Сол дәуірдегі қазақ даласындағы ақындар мен жырауларбұл шаңырақта жиі бас қосатын болған, Хакан мен Нұриләнің шаңырағындаАбайдың өлеңдері оқылып, Жаяу Мұса мен Ақан серінің, Тәттімбеттіңшығармалары орындалған. Ауыл мектебінде, одан кейін үш жылдық орыс мектебінде оқыған Әлкейдіңбозбала шағы Қазан төңкерісіне тап келеді. 1919 жылы мұғалімдер курсынаоқуға түскен ол бір жыл оқып, туған ауылында мұғалім болып жұмыс істейбастайды. 1920 жылы танымал фольклоршы Ә.Диваев қазақ кеңесфольклорын зерттеу мақсатында Жетісуға және Сырдария өзеніне ғылымиэкспедиция ұйымдастырады. Сол экспедицияның құрамында Әлкей деболады. Өз біліміне қанағаттанбаған Әлкей 1921 жылы Семей педагогикалықтехникумына оқуға түседі. Сол замандағы алғашқы орта оқу орныныңдиректоры Әлкейдің нағашы атасы Әбікей Сәтбаев (Алашорданың мүшесі) болған. Осы техникумда болашақ академик және геолог Қаныш Сәтбаев пенжазушы–драматург Мұхтар Әуезов те оқыған. 1928 жылы Мұхтар Әлкейдіөзімен бірге Ленинградта оқуға шақырған. Ол заманда жақсы оқитынстуденттердің бірнеше оқу орнында қатар оқуына рұқсат етілген. ӘлкейМарғұлан осы мүмкіндікті дұрыс пайдаланып, үш жоғарғы оқу орнында, атапайтқанда, Шығыстану институтында, Материалдық мәдениет институтында(кейіннен Археология институты деп аталған) және Өнертану институтындақатар оқыған. Ә.Марғұлан В.Бартольд, С.Олденбург, И.Крачковский, А.Самойлович сынды ұлы орыс ориенталистерінен дәріс алған. Ленинградта оқи жүріп жас ғалым әйгілі Александр Затаевичпен танысқан. Жазғы демалыс кезінде Затаевичпен бірге туған жеріне келіп, халық әндерінжаза бастаған. 1929 жылы оқуын бітіріп, 1930 жылы ағарту саласындағыеңбек жолын бастаған. КСРО Ғылым академиясы жанындағы Материалдықмәдениет тарихы мемлекеттік академиясының аспиранты болған. Сталиндікрепрессия Әлкей Марғұланды да айналып өтпеген, 1934 жылы қудаланып, басы әрең аман қалған. Кейіннен аспирантураға қайта қабылданып, кандидаттық диссертациясын қорғаған. Сол сәттен бастап, өмірінің соңына дейін Әлкей Хаканұлы Марғұлан қазақ ғылымының дамуына, өсіп-өркендеуіне ...

    Read More »

    Мұхтар Шаханов: Біз тіл үшін күресіп жүргенде Мұқағалидың арақ ішуден қолы босамады

    “Адырна” ұлттық порталының электронды почтасына Мұхтар Шахановтың мақаласы келіп түсті. Кейінгі кездері батыл ойларымен ерекшеленіп жүрген ақын ағамыздың кейбір пікірлерінің ақ-қарасы бізге беймәлім. Десек те, мақаланы сол қалпында жариялауды жөн көрдік. Мақала редакция көзқарасын білдірмейді.  Бүгінгі кезеңде бүкіл қазақ халқын рулық сезім жаулап алды. Біреумен жолыға қалсаңыз, ол міндетті түрде алдымен қай жүзден, қай рудан екеніңізді сұрайды. Рас, әркім ата-тегін, ...

    Read More »

    Қазақтың төрт құбыласы қашан теңеледі? Бақытты елдер қатарына қашан қосыламыз?

    Қазір отбасылы, тұрақты жұмысы бар, дені сау адамды төрт құбыласы тең санайды. Алайда әлеуметтанушылар олай емес дейді. Қазақтың төрт құбыла дегені не? Бақыт өлшемі әртүрлі Әлеуметтанушы Нұрболат Әйекешовтың айтуынша, өзін бақытты сезінетіндерді де төрт құбыласы тең адам қатарына жатқызуға болады. – Ол бір сәттік те болуы мүмкін. Сондықтан адам өзін қаншалықты бақытты санаса, соншалықты төрт құбыласы тең адам ретінде сезінеді. ...

    Read More »

    Нағыз әйел қандай болуы керек?

    “Нағыз әйел” ұғымын әрбір әйел заты өзінше түсінеді. Дегенмен, бәрінің де отбасында сүйікті келін, жақсы жар, аяулы ана болуға ұмтылары анық. Адам бір дүниені өзгерткісі келсе, әуелі өзінен бастағаны дұрыс. Сол секілді өзіңіздің қандай әйел екеніңізді өзіңіз ғана жақсы білесіз. 1.Нағыз әйел отбасын басты орынға қояды. Ол отбасындағы барлық жанның сүйіктісі, балаларының мақтанышы, аяулысы, қамқоршысы. Оның отырған жері көңілді. Үйінде ...

    Read More »

    Жүсіпбек Аймауыт. Қара бақсы

    Қараңғыда қалқақтап үшеу келе жатты. Көтегейі – ауыл, беті – сұпының тамы. Үшеудің ортадағысы: қасқыр мүшелі, қапсағай Əбежан; оң жағындағысы: тапалтақ көкшіл көз Желдібай молда; солдағы – қара сирақ, қазаншы Асқар. Асқардың иығында темір күрек, молда таяқты, Əбежап құр қол. Алыстан қарауытқан мола таянған сайын құлазып, тымып, ішін тартқан іспетті үрейлі көріне берді. Ай туған жоқ, аспан бұлт, күн желтең. ...

    Read More »

    Жүрсін Ерман. АҚЫН мен АЖАЛ

    АҚЫН мен АЖАЛ поэма (Сәкеннің соңғы сәттері) I ТАРАУ. ТАЙТАЛАС Тағы тап боп тағдыры бір кесірге, Ақын жатыр Алматы түрмесінде. Кеше жұртты тәңірдей табындырса Бүгін өзі кіріптар күн кешуде. Айналды ма шынымен күн бесінге? Жанашыр жоқ, Жақын жоқ тілдесуге. Қалың елдің қамқоры секілденіп Тұрушы еді үкімет мінбесінде. Басқа өлендер саңқылдап жыр кешінде, Дүбірлейді астана іргесінде. Білегінде шылдырлап темір кісен, Ақын ...

    Read More »