• Қазақ
  •   
  • Qazaq
  •   
  • قازاق
  •   
    Home » ايدارلار » تاريح

    تاريح

    قوجاگەلدى-ۋاڭ

    اقسۋاتقا بارار ۇلى جولدىڭ ەكى جاعىندا قوجاگەلدى مەن ۋاڭ زيراتى جاتادى…. بۋرىل تارتقان كۇن باۋىرىن تارتىپ، وزگەشە ءتۇس الىپتى. بۇلت بىتكەن بۋلىعىپ، لىقسىپ جەتكەن الدەبىر قۋاتتى شىمىرلىپ سەزدىرگەندەي. تارعىباتاي باۋىرىن مەكەن ەتكەن كەڭ اۋىل كوڭىل باعىپ، تىنىپ قالىپتى. يتتەرى دە سابىلىپ ءۇرىپ، ساندالما ابالاۋدان ادا سەكىلدى. سالماقتى جۇرتتىڭ وق بويى وزعانى، باق باسى – قوجاگەلدى. وسى ايماقتى قوجاگەلدى ءۇيىرلى جىلقىسى، ...

    Read More »

    ۇلىلار دا كورگەن تۇسىنە سەنگەن

     ابىلاي حاننىڭ ءتۇسى دە بۇگىنگى كۇنگە مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ جازىپ قالدىرعان نۇسقاسى بويىنشا جەتىپ وتىر. ابىلاي حان جاسى ۇلعايىپ كەلە جاتقان شاعىندا اتا جۇرتىم بۇقارانى الامىن دەپ، ءۇش ءجۇزدىڭ اتاقتى باتىرلارىن جيىپ اتتاندى. ەشكىمنەن بەتى قايتپاي كەلىپ، تۇركىستانعا ءوزىنىڭ ءبىر بالاسىن، شىمكەنتكە عابدولراحمان دەگەن سارتتى ءھام تاشكەنتكە مىرزا احمەت دەگەن سارتتى حاكىم قويىپ، سامارقانتقا قاراي جۇرەدى. ابىلاي حان سامارحانت شاھارىنىڭ بەتىندەگى ...

    Read More »

    ديماش ەسىمىن ويلاپ تاپقان ازامات كىم

    «بىرىنشىدەن سونشا جىل ەل باسقارىپ وتىرىپ، بىرەۋگە ناقاقتان ناقاق جالا جاۋىپ، قياناتقا بارعان ەمەسپىن، بىرەۋدەن ءبىر سوم پارا العان ەمەسپى، قولىم تازا! ەكىنشىدەن، 1937-1938 جىلدارعى قارالى كۇندەردە، بوزداقتاردى اتىپ جاتقاندا، ءبىر قاعازعا قول قويعان ەمەسپىن، ارىم تازا! ۇشىنشىدەن، ادامداردى اتاعا، رۋعا، جۇزگە بولگەن ەمەسپىن، ءجۇزىم تازا!» بۇل قازاقتىڭ ءور تۇلعالى ۇلدارىنىڭ ءبىرى، كوپ جىلدار قازاق كسر ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى، قازاق كسر ...

    Read More »

    ماڭعىتتار دەگەنىمىز كىمدەر؟

    «ماڭعىت» ەتنونيمى XIV عاسىردان بەلگىلى بولا باستاعانىن بىلەمىز. دەرەكتەردە تۇركى تىلدەس ماڭعىت جۇرتى قازاقستان تەرريتورياسىنىڭ باتىس ايماعىندا، ورال اۋماعى، ەدىل-جايىق، استراحانمەن شەكتەسەتىن اۋماقتاردا مەكەن ەتكەن. ەتنيكالىق-ساياسي قۇرىلىمى  نوعاي تايپالىق تاريحي بىرلەستىگىمەن قاتار اتالادى. تاريح ساحناسىندا كورىنۋ كەزەڭى XIV-XV عاسىرلار شاماسى. كەيبىر قۇجاتتاردا ماڭعىت جۇرتىن شىعىس ايماقتان (مونعول جەرىنەن) كەلگەن، گەنەلوگيالىق جاعىنان مونعولداردان تاراتادى. «ماڭعىت» ەتنونيمىن قاراستىرعان عالىمدار اتاۋدى مونعولدىق تىلدىك بىرلىككە جاتقىزىپ ...

    Read More »

    مۇزداۋان-مەرگەنباي

    اسۋ بەرمەس مۇزداۋان. حح عاسىردىڭ باسىندا تۇسىرىلگەن سۋرەت (عۇمىرباياندىق ەسسە)   مەرگەنباي جامانكوز ۇلىنىڭ تۋعانىنا 135 جىل تولۋىنا وراي   ۇلى دالانىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى حان-ءتاڭىرى ماڭىنداعى مۇزداۋاننىڭ قويناۋى تولعان ادام سۇيەگى… قىستا سول مۇزداۋاننىڭ قار-مۇزى ءجۇزىن جاسىرعان، جازدا قاسات قار جىپسىگەندە بەتى اشىق قالاتىن كوپ قاڭقا كىمدىكى؟ ول – مەنىڭ بابالارىم، ول – مەنىڭ انالارىم… بابالارىم مەن انالارىمدى عانا ەمەس، ...

    Read More »

    اتتيلانىڭ اقپاراتتىق-پسيحولوگيالىق سوعىسى

    «ول بۇكىل حالىقتاردى سىلكىندىرۋ ءۇشىن جاراتىلعان ەر ەدى. بۇكىل ەلدەرگە سۇمدىق بولىپ ءتيدى، ءبارىن دە قالتىراتىپ جىبەردى، ول تۋرالى حاباردىڭ ءوزى قورقىنىشتى ەدى. ونىڭ جۇرگەن ءجۇرىسى ماڭعاز، كوزقاراسى مەن قيمىل قوزعالىسى اسا تەكتىلىكتى كورسەتەدى. سوعىستى جاقسى كورگەنىمەن توناۋشىلىعى از بولدى، وي قابىلەتى وتە جوعارى ەدى، سۇراۋشىعا قايىرىمدى، سەنگەن ادامىنا وتە مەيىرىمدى». بۇل V عاسىردا ءومىر سۇرگەن ۆيزانتيالىق تاريحشى جانە ەلشى ...

    Read More »

    مىسىر پيراميدالارى: قالانعان با؟ الدە، قۇيىلعان با؟

      (ريم مەن سپارتاكتان باستالىپ سەيiلبەك قىشقاشەۆپەن اياقتالعان حيكايا) بۇل حيكايانى بايان ەتپەس بۇرىن وسىنىڭ بارiنە سەبەپ بولعان، وسى ماقالانى جازىپ وتىرعان اۆتوردىڭ دۇنيەتا­نىمىنا ەلەۋلi دارەجەدە اسەر ەتكەن ادامدى ءۇستiرتiن بولسا دا تانىستىرىپ وتكەن دۇرىس شىعار. … مەن ونىمەن 1977 جىلى تانىستىم. اسكەردەن كەلiپ قازپي-دiڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتiنە ءتۇسiپ، بiرiنشi كۋرستى ءتامامداپ، ەكiنشi كۋرسقا وتكەن كەزiم. ول دا اسكەردەن كەلiپ، وسى ينستيتۋتتىڭ ...

    Read More »

    انالار تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمە

      اكەمنىڭ ماعان دەگەن مەيىر-شاپاعاتى ءبىزدى قىستالاڭ ۋاقىتتان الىپ شىققان سەنىم نۇرى بولدى. مۇعاميلا مۇحتارقىزى. كوپشىلىك مۇحتار اۋەز ۇلىنى  «اباي جولى» اتتى ۇلكەن شىعارما جازعان ۇلى جازۋشى دەپ بىلەدى. بىراق جازۋشىنىڭ ءوز ءومىر جولى دا سونداي ءبىر ۇلكەن روماننىڭ جۇگى بولارلىقتاي كۇردەلى بولعانىن بىلە بەرمەيدى. «…1932 جىل بولاتىن. مەن اباقتىدا جاتقان اكەم مۇحتارعا ادەتتەگىدەي اس-سۋىن اپارىپ بەرۋگە جيناقتالدىم. ىدىس-اياق جۋىپ جاتقانىمدا ...

    Read More »