• Қазақ
  •   
  • Qazaq
  •   
  • قازاق
  •   
    Home » ايدارلار » قوعام » ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن، الدىمەن، مەملەكەتتىك قىزمەتتى دامىتۋ كەرەك

    ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن، الدىمەن، مەملەكەتتىك قىزمەتتى دامىتۋ كەرەك

     

    مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ نىعايۋى، ەڭ الدىمەن، قوعام مەن مەملەكەتتىڭ وزگەرۋىنە، ەڭ باستىسى ساياساتتىڭ سابىرلى ءارى سالماقتى بولۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ءبىز بۇگىن الماتى قالاسى اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى، ادەپ جونىندەگى ۋاكىل ماماي قاني ۇلى احەتوۆكە جولىعىپ، وسى باعىتتاعى جۇمىستار جونىندە سۇحباتتاسقان ەدىك.

     

    – ماماي قاني ۇلى، مەملەكەتتىك قىزمەت دەگەندە، ەڭ الدىمەن، ونى جەتىل­دىرۋشى قىزمەتشىلەردىڭ ادەبى تىلگە ورالادى.

    – دۇرىس ايتاسىز. بارلىق دامىعان ەلدەردە ادەپ كودەكسىنىڭ بولاتىنى بەلگىلى. بۇل رەتتە قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2015 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى №153 «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتىك قىزمەتشىلە­رىنىڭ ادەپتىلىك نورمالارىن جانە مىنەز-ق ۇلىق قاعيدالارىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىعى­مەن ادەپ كودەكسى بەكىتىلگەن ەدى. ادەپ كودەكسى وتە ماڭىزدى قۇجات. نەگە دەسەڭىز، الگىندە ايتىپ وتكەن دامىعان ەلدەر­دىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى جەتىستىكتەرى مەن الەمدىك وزىق ءتاجىري­بەلەردى سارالاۋ ارقىلى وسى ادەپ كودەكسى دۇنيەگە كەلىپ وتىر.

    ادەپ كودەكسى دەگەنىمىز؟ بۇل، ەڭ الدىمەن، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ تەك قىزمەتتەگى عانا ەمەس، كۇندەلىكتى ومىردەگى ءجۇرىس-تۇرىستارىنىڭ، مورال­دىق-پسيحولوگيالىق ۇستانىمدارىنىڭ، ءوزىن ورتادا ۇستاي ءبىلۋى، ت.ب. جاڭا ستاندارتتارىن بەكىتتى. بۇگىنگى تاڭدا بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردا ارنايى ادەپ جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتتارى بار. جالپى، ەلىمىز بويىنشا 2016 جىلدان باستاپ ۋاكىلدەر تۇراقتى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.

    – الماتى قالاسى اكىمى اپپاراتىنىڭ ادەپ جونىندەگى ۋاكىلى رەتىندە اتقارى­لىپ جاتقان جۇمىستارمەن وقىرمان­داردى تانىستىرا كەتسەڭىز…

    – ۋاقىت وتكەن سايىن ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر تاراپىنان ادەپ جونىندەگى ۋاكىل قىزمەتىنە دەگەن سۇرانىس پەن قىزىعۋ­شى­لىق ارتىپ كەلەدى. وسىعان وراي، بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ادەپ جونىندەگى ۋاكىلدىڭ قالىپتاسقان احۋالعا بايلانىستى جاڭا جۇمىس جوسپارى جاسالعان ەدى. وسى جۇمىس جوسپارى نەگىزىندە اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا اتقارىلعان جۇمىس­تارعا توقتالعىم كەلىپ وتىر. ادەپ ءجونىن­دەگى ۋاكىلدىڭ جۇمىس جوسپارى نەگىزىنەن قر مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتىمەن كەلىسىلگەن. ءدال قازىر وسى سۇزگىدەن وتكەن جوسپارعا سايكەس جۇمىس ىستەۋدەمىز.

    ەڭ الدىمەن، مەملەكەتتىك ورگان قىز­مەتكەرلەرى كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىم­داردى، قىزمەتتىك زەرتتەۋ ماتەريالدارى مەن تارتىپتىك احۋالدى زەردەلەي وتىرىپ، ءتارتىپ بۇزۋعا ىقپال ەتەتىن سەبەپ-سالدارلاردى سارالاۋ جۇمىستارىمەن اينالىسادى. وسى باعىتتا قر مەم­لەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتى­گىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا دەپارتا­مەنت قىزمەتشىلەرىمەن بىرلەسە جۇمىس جاساپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار، قابىلداۋعا كەلىپ، جازىلىپ جاتقان جەكە ازاماتتار قانشاما.

    ءبىز ارقاشان قابىلداۋعا جازىلعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرمەن، جەكەلە­گەن ازاماتتارعا ءتۇرلى ماسەلەلەر بويىن­شا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، اقىل-كەڭەستەر بەرەمىز. وسى تۇرعىدا ناقتى مىسالدار كەلتىرە كەتەيىن.

    «الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ مەملەكەتتىك قورى» الماتى بولىمشەسىنىڭ باسشىسى گ.التىنبەكوۆاعا، مەملەكەتتىك قىزمەت­شىلەر ءو.قالاباي، ن.شايمەر­دەنوۆ، ت.تاينوۆ، ا.ماحامبەتياروۆتارعا، سونداي-اق، الماتى قالالىق مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى ن.دۇكەنباەۆقا، جەكە ازاماتتار ن.قادىروۆ، ش.ءابىلتاي، ق.مۇستافا ۇلى، ءا.بولەباي، ب.تايلاق­باەۆ­تارعا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتى­لىپ، باسقا دا جەكە ساۋالدار بويىنشا تۇسىنىكتەمەلەر بەرىلگەن ەدى. تەك وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى جۇزدەگەن ازامات كەلىپ، ولارعا ادەپ كودەكسىنىڭ تالاپتا­رىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جەكە كونسۋلتاتيۆتى كومەكتەر كورسەتىلدى.

    – ادەپ جونىندەگى ۋاكىل رەتىندە قوعامدىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرىمەن بايلانىستارىڭىز قالاي؟

    – ارينە، مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە جۇمىس جاسايتىن ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىمەن، رۋحاني، سەرگەك، بەلسەندى جاندارمەن جۇمىس جاساپ، قارىم-قاتىناس ورناتىپ وتىرۋ ادەپ جونىندەگى ۋاكىل جۇمىسىنىڭ باستى باعىتى. سوندىقتان ۇنەمى وسى ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جان-جاقتى جۇمىس ىستەۋگە تىرىسامىز. قوعامدىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرىمەن، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىمەن ءتۇرلى تاقىرىپتاردا كەزدەسۋ وتكىزىلىپ وتىرادى.

    ماسەلەن، «ستراتەگيالىق ماقساتتاعى زىمىران اسكەرىنىڭ ارداگەرى»، قوعام­دىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى م.ءجۇنىس­باەۆپەن، «ەل-شەجىرە» قوعامدىق قورى­نىڭ باسشىسى د.اشىمحانمەن، «ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى ج.اشۋ ۇلىمەن، «اسىل وتان» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى س.بالعاباەۆپەن، «قازىنا» جشس باسشىسى ا.شايكەن، «جەلتوق­سان» قوعامدىق ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى­مەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ، بۇل كەزدەسۋلەر مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرە ءتۇستى. جالپى، مەملەكەتتىك قىزمەتشى بيلىك پەن ءوز وكىلدىكتەرىن قولدانا ءبىلۋى كەرەك. ادال بولىپ، ءوز قامى ءۇشىن ەمەس، مەملەكەت يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋى كەرەك.

    – بۇگىنگى تاڭدا قوعام تىرشىلىگىن الەۋمەتتىك جەلىلەرسىز، جالپى اقپارات­سىز ەلەستەتۋ مۇمكىن بولماي قالدى.

    – ءسوزىڭىزدىڭ جانى بار. شىنىندا دا قوعام تىرشىلىگىن الەۋمەتتىك جەلىلەرسىز، عالامتور كەڭىستىگىندەگى اقپاراتتارسىز ەلەستەتۋ ەش مۇمكىن ەمەس. وسىعان وراي، مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ادەپ نورمالارىنىڭ بارلىق جاعدايدا ساقتالۋىن قاداعالاپ وتىرۋ ماقساتىندا فەيسبۋك، ينستاگرام، ۆ كونتاكتە سىندى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تۇراقتى مونيتو­رينگ جاسالۋدا. بۇل شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى دەگەن بارلىق تەحنيكا­لىق جابدىقتار تولىق الىنىپ، مونيتو­رينگ جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە.

    وزدەرىڭىز دە بايقاپ جۇرگەن بولار­سىزدار، قازىرگى قوعامدا ءتارتىپ بۇزۋشى­لىقتىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋدىڭ ورنىنا ونىڭ الدىن الىپ، دەر مەزگىلىندە ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ وتىرعان­نىڭ ءتيىمدى ءارى ناتيجەلى بولاتىنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىر. قازىرگى ۋاقىت سەرگەكتىكتى قالايدى. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەت، كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەس زاڭنامالارى جانە ادەپ كودەكسى تالاپتارىن تۇسىندىرۋگە بايلا­نىستى قالامىزداعى جەرگىلىكتى ورگان­داردا ءتۇرلى تاقىرىپتارداعى سەمينار­لار، «دوڭگەلەك ۇستەلدەر» مەن ارنايى دارىستەر ءجيى وتكىزىلۋدە.

    اتاپ ايتار بولساق، الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت، تىلدەردى دامىتۋ، مادەنيەت جانە ارحيۆتەر باسقارمالارىندا، اۋدان اكىمدىكتەرىندە ادەپ كودەكسىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا «دوڭگەلەك ۇستەلدەر» ۇيىمداس­تىرىلدى. وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا الماتى قالاسى بويىنشا ادەپ ءجونىن­دەگى كەڭەس الدىندا اتقارىلعان جۇمىس­تار مەن جوسپارلار جايلى كەڭىنەن بايانداما جاسالىپ، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە ارناپ ءباسپاسوز ءماسليحاتى ۇيىمداستىرىلعان ەدى.

    «شالقار» راديوسىنداعى «اشىق اڭگىمە»، «الماتى» تەلەارناسىنداعى «اقشام الاڭى» حابارىنداعى، جەرگى­لىكتى جانە رەسپۋبليكالىق باسىلىمدار بەتىندە جارىق كورگەن ماقالالار مەن حابارلاردا مەملەكەتتىك قىزمەت پەن ادەپ كودەكسى حاقىندا تولىققاندى اقپاراتتار بەرىلدى.

    – مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى مازالايتىن قانداي دا ءبىر ساۋالدار بولا قالسا، ونى قالاي انىقتاۋعا بولادى؟

    – قازىرگى تاڭداعى ەڭ وزەكتى ماسەلە­لەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىرعان – مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى مازالايتىن ساۋالداردى انىقتاۋ ارقىلى ولاردىڭ جۇمىسىنا قولايلى جاعداي جاساۋ دەر ەدىم. وسىعان وراي، ماماندار بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ توتە جولىن ۇسىنىپ وتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا، قىزمەتشى­لەردىڭ كوكەيىندەگى ساۋالدى تاپ باسىپ، ودان شىعۋدىڭ جولى – جاسىرىن ساۋالناما.

    سول سەبەپتى، قالامىزداعى ءۇش جۇزگە جۋىق مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە جاسى­رىن ساۋالناما جۇرگىزىلىپ، العاشقى كەزەڭ­نىڭ ناتيجەسى سارالانۋدا. مەملە­كەتتىك ورگاندارداعى مورالدىق-پسيحو­لوگيالىق احۋالدى ايقىنداپ، قىزمەتتىك ادەپ نورمالارىنىڭ ساقتالۋى، ۇجىم­داعى مورالدىق-پسيحولوگيالىق احۋال­دىڭ ءجاي-كۇيىن مونيتورينگتەۋ جۇمىس­تارى بۇدان ءارى دە جالعاسا بەرەتىن بولادى.

    – مەملەكەتتىك قىزمەتتى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان قانداي رەفورمالاردى اتار ەدىڭىز؟

    – بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورما­نىڭ ءبىرىنشى باعىتى «كاسىبي مەملە­كەتتىك اپپارات قۇرۋ» دەپ اتالاتىنى بەلگىلى. الەمدەگى الپاۋىت مەملەكەت­تەرمەن يىق تىرەستىرىپ، باسەكەگە قابى­لەت­تى بولۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن، مىقتى مەملە­كەتتىك اپپارات قالىپتاستىرۋ وزەكتى بولۋى كەرەك. «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن دە، ەڭ الدىمەن، مەملەكەتتىك قىزمەتتى دامىتۋ قولعا الىنىپ وتىر. ءسوز جوق، ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز جىل سايىن دامىپ، العا جىلجىپ كەلەدى.

    ۋاقىت العا ىلگەرلەگەن سايىن مەملە­كەتتىك قىزمەتشىلەرگە قويىلاتىن تالاپ­تىڭ دا بارىنشا كۇشەيىپ وتىرۋى زاڭ­دىلىق. مۇنىڭ ءوزى مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 1999 جىلدىڭ 23 شىلدەسىندە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ بارلىق مىندەتى مەن ماقساتىن ايقىن­دايتىن «مەم­لەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ قابىل­دانعان ەدى. بۇل زاڭ سودان بەرى بىرنەشە مارتە وزگەرتىلدى. تولىقتى­رۋلار مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.

    ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلە­رىنىڭ كۇنى دەپ 23 ماۋسىم بەلگىلەندى. مۇنداعى ماقسات – مەملەكەتتىك قىزمەت­كەرلەردىڭ جۇمىسقا دەگەن ىنتاسىن ارتتىرىپ، ەڭبەگىن نازاردان تىس قالدىر­ماي ماراپاتتاۋ، تالماي ەڭبەك ەتىپ جاتقان جانداردىڭ شىعارماشىلىعىنا شابىت بەرىپ، حالىق پەن بيلىكتى بايلانىستىرا ءتۇسۋ ەدى. ارينە، وسىنداي ىقپالداستىقتار وڭ وزگەرىس بەرىپ، مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەتىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىرىپ، جاقسى ناتيجەلەرگە جەتۋىنە سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى دەپ ويلايمىن.

    «ۇزدىك مەملەكەتتىك قىزمەتشى» توسبەلگىسىنىڭ بەكىتىلۋى دە جاۋاپتى مىندەت جۇكتەپ وتىر. بۇۇ مۇشە ەلدەردە دە ءدال وسى 23 ماۋسىم مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر كۇنى دەپ بەلگىلەنگەن.

    – ماماي قاني ۇلى، مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلۋ ءۇشىن جاستاردىڭ بويىندا قانداي قاسيەت باسىم بولۋ كەرەك؟

    – ەڭ الدىمەن، جاۋاپكەرشىلىك بولۋ كەرەك. مەملەكەتتىك قىزمەت دەگەنىڭىز – ابىرويلى مىندەت. بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلسەم دەگەن جاستارعا بارلىق جاعداي جاسالعان. ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىلىمى، قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعى، ونەگەلى ءتارتى­بى، ادال ءارى ار-نامىسىنىڭ تازالى­عى تالاپ ەتىلەدى. مەملەكەتتىك قىزمەت­كەرلەردىڭ ءوز جۇمىسىن ابىرويمەن اتقارۋى ءۇشىن زاڭدى جەتىك ءبىلۋى قاجەت. وتە ساۋاتتى، شەبەر ۇيىمداستىرا بىلەتىن، كوپپەن ءتىل تابىسا الاتىن، ەستە ساقتاۋ قابىلەتى مەن لوگيكالىق ويلانا بىلەتىن قابىلەتى دە بولۋى كەرەك.

    جۇمىس بارىسىندا كوپشىلىكپەن ءجيى ارالاسىپ وتىرۋعا تۋرا كەلەدى. سول ءۇشىن ونىڭ بويىندا سىپايىلىق، ساۋاتتى سويلەي ءبىلۋ، ىڭعايسىز جاعدايعا دۋشار بولعان كىسىلەرگە جاناشىرلىق تانىتا ءبىلۋ سەكىلدى قاسيەتتەردىڭ بولۋى شارت.

    – ءسوز سوڭىندا وقىرماندارعا ايتارىڭىز.

    – ادەپ ماسەلەسى ەشقاشان دا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن، قاي زاماندا دا قوعامدى العا سۇيرەيتىن وزەكتى تاربيە قۇرالى بولىپ قالا بەرەدى. قازىر ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە قر پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ فيليالدارى اشىلىپ، جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جاتىر. اكادەميانىڭ الماتى قالاسى بويىنشا فيليالىندا دا تىڭداۋشىلارعا مەملە­كەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ، ادەپ نورمالارى مەن ادەپ كودەكسى بويىنشا دارىستەر وقۋ، جاڭادان قابىلدانعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ءتالىم-تاربيە بەرۋ ۋاكىل جۇمىسىنىڭ باستى دا باسىم باعىتى. قر مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنت­تىگىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ شەشىمىنە سايكەس «ۇزدىك مەملەكەتتىك قىزمەتشى» بايقا­ۋىن وتكىزۋگە ارنالعان وڭىرلىك كونكۋرس­تىڭ كوميسسيا قۇرامىنا ەنىپ، وسى با­عىتتاعى جۇمىستاردى جۇيەلى جۇرگىزىپ وتىرمىز.

    ۇلى اباي بابامىزدىڭ ءوزى «ادەپتەن وزبايىن» دەمەي مە. ولاي بولسا، ادەپتىڭ ادامزات ومىرىندەگى ەڭ قاستەرلى، ەڭ باستى رۋحاني قۇندىلىق ەكەنىن ۇمىتپايىق.

    – اڭگىمەڭىزگە راحمەت!


    اڭگىمەلەسكەن – رايا ەسكەندىر.

    Leave a Reply

    x

    Check Also

    استانادا 30 ەلدىڭ ساراپشىلارى باس قوسادى

    الەمنىڭ 30 ەلىنىڭ ساراپشىلارى مەن ساياساتكەرلەرى جىل سايىن وتكىزىلەتىن «استانا كلۋبىنىڭ» 4-ءشى وتىرىسىنا قاتىسادى، دەپ ...