• Қазақ
  •   
  • Qazaq
  •   
  • قازاق
  •   
    Басты бет » Айдарлар » Сөз – құдірет (страница 5)

    Сөз – құдірет

    Мекемтас Мырзахметұлы. «Абыз» сөзін абайлап қолданайық!

    Ата-бабаларымыз сөз мағынасына, оның айтылу мәнері мен қолдану сырына айрықша мән берген. Әрбір сөз өзінің табиғи қызметінен ауытқымай, басқа аталым сөздің мағынасымен араласпай өзіндік болмысын таза, қаз қалпында сақтауға ұмтылған, мысалға алар болсақ, Ақсу, Қарасу, Қызылсу деп аталатын гидронимдік атаулар қазақ даласында жиі ұшырайды. Оңтүстік Қазақстан облысының Сайрам ауданында осылайша аталатын ірі елді мекендер  орыс тіліне Беловод, Черновод, Красновод деген ...

    Толығырақ »

    “Қыз Назым шықты бұраңдап…”

    «Қамбар батыр» – қазақ халқының қаһармандық жыры. Жырдың 19 нұсқасы бүгінгі ұрпаққа жетті. Жырдың басты тақырыбы – жер мен ел намысын қорғау. «Қамбар батыр» жыры батырдың есейіп, ел қамқорлығы болған тұсынан басталады. Негізгі кейіпкер оқиғаға араласпас бұрын Әзімбайдың қисапсыз мол байлығы, оның алты ұлы және сұлу қызы – Назымның сән-салтанаты марапатталады. Онан соң қыз баланы есейгенше мәпелеп, күтіп еркелете өсіріп, ...

    Толығырақ »

    Қазақ хандығы дипломатиясының мета тілі жөнінде

    Қазақ хандығы дипломатиясын зерттеу барысында бiз, билер институтының атқарған қызметi мен олардың дипломатиялық қатынастарды орнатудағы рөлiне тоқталмай өте алмаймыз. Мұның iшiндегi ең маңыздысы – тiл мәселесi, яғни дипломатиялық қатынастарды орнатудағы даналық тiлдiң, тапқыр тiлдiң қызметi. Осыдан келiп дипломатиялық қызметтегi метатiлдiң орны анықтала бастайды. «Метатiл» деген термин ненi бiлдiредi? Металингвистика, метатiл атаулары ғылыми айналымға ХХ ғасырдың екiншi жартысынан бастап ене бастады. Тiл ...

    Толығырақ »

    Арына бекем болған Аюбике

    Аюбике – қазақ батырлар жырындағы айрықша есім. Ол – «Қобыланды», «Қамбар» батырлармен салыстырып, Мұхтар Әуезов іні батыр атаған «Ер Сайынның» жары. «Ер Сайын» жыры ең алғаш Алашорда көсемі, ғалым Ахмет Байтұрсынұлының жинақтауымен 1923 жылы Мәскеудегі «Күншығыс» баспасынан жарық көрді. Кітап Шоқанның досы, орыс ғалымы Григорий Потанинге тарту ретінде шығарылған. Бір қызығы, бұл кітап өткен ғасырдың бірінші ширегінде жарық көргеніне қарамастан, ...

    Толығырақ »

    Дию

    Қазақтың жері қандай кең болса, оның жан әлемі, рухы, дүниетанымы, парасаты мен пайымы, қиялы мен наным-сенімі де сондай байтақ, қатпарлы, қа­зыналы, өрісті, өрнекті. Өзгелер түсіне алмайтын, түсінуге ықылас танытқанымен түйсіне де, тұшына да алмайтын, ал өзіміз жан-жүрегімізбен сезінгені­мізбен басқаларға ұқтырып айтып, ақтарып жазып бере алмайтын бір құпия тылсым әлем бар. Ол – ұлттық мифология. Қазақ мифоло­гия­сының қабат-қатпары, жықпыл-жынысы, қалтарыс-бұлтарысы тіпті қою. ...

    Толығырақ »

    Тұрмағамбет Iзтiлеуұлының «Шахнамасы»

    Тұрмағамбет Iзтiлеуовтың поэтикалық мектебi тек қана қазақ құшағына ғана лайықты мектеп сияқты. Ұлы ақынның ойшылдық шығармаларындағы бейнелер, сюжеттер, әуендер бүкiл мұсылмандық Шығыстың шымыр бұлақтарынан тарап, қазақ өлеңiнiң өрiсiн, кеңiстiгiн кеңейтiп кеттi. Тұрмағамбет Iзтiлеуовтiң шығармашылық қазынасының қордалы қоржындарында арабты да, парсыны да, армянды, грузиндi, тәжiктi, өзбектi, қарақалпақты да таң қалдыратын таңшолпандай таза әрi заңғар сөз маржандарының тiзбектерi, кесектерi көздiң жауын алады. ...

    Толығырақ »

    Қамшы

    Қамшы — қазақ халқының ба­йырғы кездегі шаруашылық, мә­дени өмірінде аса кең тара­ған, «көлікті айдап жүргізу үшін қолданы­ла­тын, таспадан әртүрлі нұсқада түйіп, тобылғы немесе басқа затқа саптап жасаған ежелгі ат айдауыш құралдардың бірі, ер-тұрманның бір құрамы». Бірақ қазіргі кезде осындай қарапайым қамшының өз «құпиясы» барын көбіміз аңғара бермейтін тәріздіміз. «Қамшы» ұғымының құрылымдық мазмұны айтарлықтай күрделі, өйткені аталмыш ұғымның атауы ретіндегі бұл ...

    Толығырақ »

    Бұралған тал шыбықтай ару Баян

    «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» дастанының кейбір деректерде 33 нұсқасының бары көрсетіледі. Қазақ арасында әріден келе жатқан бұл жырды Сыбанбай, Бекбау, Жанақ, Шөже, Арыстанбай, т.б. ақындар өздерінше жырлаған. Ең көп тарағаны әрі толымдысы – Жанақ нұсқасы. Туыстас түркі тілдерінде де жырдың мазмұндас-сарындас түрлері сақталған. Осыншама ұланғайыр дүниені жинап, жариялауда, зерттеуде халқымыздың төл перзенттері Ш.Уәлихановтан бастап, Мәшһүр Жүсіп Көпеев, М.Әуезов, Ә.Марғұлан, Ә.Қоңыратбаев, Ы.Дүйсенбаев, ...

    Толығырақ »

    «Бұлт шайнап, мұз бүркіп…»

    «Қамбар батыр» жыры өзге эпикалық туындылар тәрізді батыр тұлғасын, оның ел үшін еткен еңбегі мен ерлігін дәуір рухына сай көркемдеп жеткізуді мақсат еткені анық. Жырдың 12 варианты бар. Осыған орай кейбір нұсқаларда біршама ауытқушылықтар кездеседі. Алайда барлығына ортақ нәрсе – өз бойына көне сюжеттерді сақтай отырып, ел қауіпсіздігі маңызды болған тарихи кезеңді жырлау болғаны ақиқат.«Қамбар батыр» жыры батырдың есейіп, ел ...

    Толығырақ »