• Қазақ
  •   
  • Qazaq
  •   
  • قازاق
  •   
    Басты бет » Айдарлар » Дала даналығы (страница 6)

    Дала даналығы

    «Құтты біліктегі» елге қызмет ету идеялары

    «Құтты білік» (Құтадғұ біліг) – әлемдік өркениеттен ойып тұрып орын алатын, түрік тектес халықтарға ортақ классикалық шығармасы. Ертеде бұл шығарманы ирандықтар «Тұран шахнамасы» десе, Шын жұрты «Хандардың әдеп-қағидалары» деп атаған, ал машындықтар «Мемлекет дәстүрі» деп ат қойып, айдар тақса, күллі шығыс елдеріне «Өмір зейнеті», «Падишаға насихат» деген атаулармен белгілі болады. Соншалықты бүкіл дүниежүзі ынтық боларлықтай, төрткүл дүниеге таныларлықтай бұл қандай ...

    Толығырақ »

    «Бақытты адамның көйлегі» (Шығыс ертегісі)

    Ерте-ерте-ертеде бір хан өмір сүріпті. Ханның, сұлулығын жан татпаған қызы болған екен. Бір күні ханның қызы қатты ауырып қалады. Қыздың ауруына ешқандай емші дәру таппайды. Сөйтіп бір күні елде ең жақсы деген емшіні шақырады. Емші қызды қарап, «Сіздің қызыңызға бақытты адамның көйлегін кигізу керек» – деп айтады.Сонда хан өз сарбаздарын бақытты адамның көйлегін тауып әкелуді бұйырады. Іздеп-іздеп, сарбаздар бір байдың ...

    Толығырақ »

    Әулиеге түнеу

    Бұл қазақ дүниетанымында ең көп кездесетін культтің бірі. Арыстан бабқа түнеу әдебінен басталған осы аңыз көшпелі қазақ жұртының ән-жырына, фольклорына, тұрмыс-тіршілігіне өте қатты әсер еткен. Әулиенің шарапатынан мақсат-мұратына жету сюжеті барлық жыр-дастанда молынан кездеседі. Алпамыс батыр жырында:Әулиені қыдырып,Етегін шеңгел сыдырып.Еш жерге тоқтап тұрған жоқ,Күндіз-түні кідіріп.Күндіз-түні тынбады,Екі көзі жұмылып.Тоқсан күндей жол жүрді,Етегіне сүрініп.Әулие қоймай қарады,Құдайдан тілеп баланы.Сайрамдағы Сансыз бап,Оған да жетіп ...

    Толығырақ »

    Арық емес, қатумын

    Ертеде Қаракесек пен Қыпшақ ру­ларының арасында бір дау болады. Дауға қаракесек Қаз дауысты Қазыбек келіпті.Амандасып болған соң Қыпшақ биі: «Арғынның биі, сөйле!» – депті. Сонда Қазыбек:Арық емес, қатумын,Қара жерден татумын.Көшершілік кезде түйе азады,Жетімдік көрсе, қыз азады.Елі жаугершілік болса,Тағында хан азады,Табындағы би азады, – депті.  

    Толығырақ »

    Жақының үшін жақсының жағасынан алма

    Шақшақұлы Жәнібек батыр Төле биге: «Түзу мылтық ұшқыр құс, жүйрік ит, мақтаншақ жігіт, ұрыншақ ат – бесеуін жиып қойдым. Боз бала болып ерлік қылайын ба? Үлгі алып, билік құрайын ба? Еліңде кәрің болса – жазулы тұрған хатың. Жайлаған көліңнің алдында төбе болса – ерттеулі тұрған атың деуші еді, ақыл сұрайын деп келдім», – дейді. Сонда Төле шешен:– Менен ақыл сұрасаңӨгізді ...

    Толығырақ »

    Мұрат Мөңкеұлы. Қара кісі хан болды

    Дұшпан – тазы, біз – түлкі,Қашсақ, ерікке қоймайды,Інге кірсек, суырып,Бір пәлеге жолықтықҚұлғанадай қадалған. Бұл не деген ғаламат,Қазынасы кең Құдайым,Сақтағайсың саламат!Саламат қайтіп сақтасын:Берсең, түгел келмейдіБазарға қосқан аманат.Болмаса едік масқара,Байдан кетіп сақауат,Пақырдан кетіп қанағат.Діні басқа біреулерЕл биледі аралап.Бір пәледен мың пәлеӨсіп кетті балалап.Замана қайтіп түзелсін:Қоңсыдан туған би болды,Бұ сықылды күй болды,Көрген жұртқа таң болды.Азамат ердің баласыАйдарына малы жоқ,Топ көрерге зар болды.Қара кісі ...

    Толығырақ »

    Құлыншақ Кемелұлы. Ынтымақ кетсе, ел ғаріп

      Енесі жүдеп, нашарлап,Ертелеп туған төл ғаріп.Ауадан жауын кем болса,От шықпай қалса, жер ғаріп. Басшысы нашар жолығып,Ынтымақ кетсе, ел ғаріп.Көкала жылқы болмаса,Бетегелі бел ғаріп.Қаз-үйрегі болмаса,Айдын шалқар көл ғаріп.Қатарынан кем тартып,Қуаты кеткен ер ғаріп.Жастайыңнан кесілген,Он саусақ ойнап секіргенАқ домбыра, сен ғаріп.Өлеңдетіп, әндеткен,Айналаны сәндеткен,Уақытым кетсе, мен ғаріп. ***Әңгімесін естісең,Жаһаннан асқан ғұлама.Қылған ісін байқасаң,Батқандай белден күнәға.Күндіз сопы болса да,Бұзылар көңілі қонаға.Арызға келген әйелденСұрайды ...

    Толығырақ »

    Қазақта саяси мектеп бар ма?

    Оразмұхаммед от қарудың сыры мен құпиясын қазақ жеріне жеткізгенде бәлкім, өрісіміздің өңі өзгерер ме еді?! Оразмұхаммед елге жеткенде, онымен бірге ел басқарудың түрлері, оны дамыту мен жетілдірудің неше түрі қазақ топырағына келіп, қазақтың хандық мемлекеттік жүйесін жаңа сапаға, жаңа кезеңге шығарған болар еді. Амал қайсы, Оразмұхамед оралмады. Сөз жоқ, ел болып іргесін жапқан қазақ хандығының тарихы 1465 жыл деп есептесек, ...

    Толығырақ »

    Баталы ер арымас

    Ұлы жүздің арасыңда Қайдар деген жігітті ел билемекке белгілейді. Сонда көпшіліктің ішінде бұрын жол көргендері айтыпты: – Сен Арғын Алшағыр биден бата ал, «Баталы ер арымас» деген. Онсыз билікке айтқан сөзіңде пәтуа болмайды, – дейді. Содан кейін Қайдар Алшағырға келіп сәлемдеседі. Алшағыр: «Шырағым, жолың болсын, қандай бұйымтайың бар еді?» – депті. Қайдар «бір-екі ауыз сұрайтын сұрағым бар еді», – дейді. ...

    Толығырақ »