• Қазақ
  •   
  • Qazaq
  •   
  • قازاق
  •   
    Home » Айдарлар » Дала даналығы (page 3)

    Дала даналығы

    Қытайда қысым көрген қазақ жазушысы

    Қытайда туған қазақ жазушысы, тарихшы, этнограф Зейнолла Сәніктің еңбектері Алматыда 15 том болып басылып шықты. Жинаққа оның алғашқы романы «Сергелдең», «Тұғырыл хан» секілді көлемді шығармалары, Қытай архивтерінен жазған зерттеу еңбектері енді. 2013 жылы Алматыда қайтыс болған жазушының өмір жолынан Қытайдағы авторитарлық режимнің 1960 жылдары қарапайым адамға көрсеткен қысымының алуан тәсілін көруге болады. Алматыда өткен көптомдықтың тұсаукесері кезінде Зейнолла Сәнік туралы ...

    Read More »

    Ақын Сараның портреті

    Бір кездері «Біржан-Сара» айтысы болған ба?» – деген сұрақтан басталған даудың соңы «ақын Сараның өзі өмірде болған тұлға ма, әлде қиялдан туған образ ба?» дегенге дейін жеткені мәлім. Айтыстың болған, болмағаны жайлы талас-тартыс әлі де соңғы шешімін айта қойды дей алмайсыз. Ал, Сараның өмірде болғаны жайлы күмәнге орын жоқ. Нақтырақ деректерге сүйенсек, Сара Тастанбекқызының туғанына 2018 жылы 140 жыл толады. ...

    Read More »

    Абайды қайта тану хақында…

    Біз Абайды қаншалық танып жүрміз? Шынымен Абайды танып болдық па? Біз білетін Абай мен біз білмейтін Абайдың арасы қаншалық? Абай Семейдегі Ахмет Риза медіреседе оқыды. Ол оқу орны Шығыстану әлемінде қомақты еңбектер жазған Шахабауддин Бахауиддинұлы Маржанидің (1818-1889) бағытын ұстанды. Жәдишілер дін ислам ілімімен қатар математика, химия, жаратылыстану, қоғамтану, жағырафия т.б дүниелік білімдерді игере отырып, дінді ғылым дәрежесіне көтерді, сөйтіп Алланың ...

    Read More »

    Ұлбике мен жеті қожаның айтысы

    Ертеректе Талас жерінде тұратын Ошақты Жангелді бидің Ұлбике дейтін ақын қызы болған екен. Ол кезде ақындығымен Сара, Ұлбике, Манат қыздардың атағы кең тараған болса керек. Осы ақын қыздармен айтысып бір көруге ынтық болып жүретін сылқым серілер көп болатын. Солардың айтыстарын Айнабек ақын қыз бен жігіттің өз әуеніне салып айтыстырғанын тыңдаған едік. Топ болып серілік құрып, қай жерде той бар, қай ...

    Read More »

    Көш неге жүре түзеледі немесе «арыс» пен «боздақ» сөзінің төркіні туралы

    Көш неге жүре түзеледі немесе «арыс» пен «боздақ» сөзінің төркіні туралы «Көзден кетсе, көңілден болады ұмыт» дейді қазақ. Кейбір көзден де, көңілден де кетпеген, өмірлік ұғымдарымызға айналған сөздердің шығу тегі, түп төркінін күн өткен сайын ұмытып бара жатқанымыз рас. Әрине, ауызекі сөзде, иә жазғанда жалпы мағынасы жағынан дұрыс пайымдап қолдана білсек, ешкім бізден оның қайдан, қалай шыққанын білуді талап етпейтіні ...

    Read More »

    Ақеділ Тойшанұлы. Жаңа күн жарығы

    Ежелгі түркілердің ұғы­мында Ұлыстың ұлы күні – ең ал­ғашқы күннің көкжиектен тууы, ең алғашқы бәйшешектің гүл атып қауыз жаруы, ең тұң­ғыш төлдің шарананы жарған қа­сиетті сәті, табиғат ананың буса­нып, бүкіл ғаламды, өмірді жарат­қан ілкі мезеті болып санала­тын. Ерте, ерте, ертеде таби­ғат ана толғатып, күллі өмір-тір­шілікті жаратқанда әлем ал­ғаш қалыптаныпты, сол кезде алып бәйтерек кішкентай ғана шілік екен, түпсіз мұхит шал­шық ...

    Read More »

    Сөз тапқанға қолқаның қандай қатысы бар

    Ұлт ұстазы Ахаң: «Сөзі жоғалған жұрттың өзі жоғалады», — дейді. Біз мұны көбінесе сөздік қорымызға кейінірек енген «мемлекеттік тіл» төңірегінде қолданып жүрміз. Асылында, Ахмет атамыздың айтпағы бұдан өзге. Бұл мәселені Жапониядағы мынадай бір жағдаймен салыстыра айтқанда түсініктірек болар. Жапондар тілін сақтау үшін күріш егеді Жапония жері тар, табиғаты да сонша қолайлы ел емес екені әмбеге аян ғой. Екі аралы «өлгелі» ...

    Read More »

    әл-Фараби айтқан екен

    Ел аузында қазақ оқымыстылары айтты деген сөздер аз емес. Белгілі ғалым, этнограф А. Сейдімбек құрастырған тарихи тұлға, асқан оқымысты әл-Фараби бабамыздың тапқыр сөздерін назарларыңызға ұсынамыз Әбу Наср әл-Фараби (Мұхаммед ибн Мұхаммед ибн Узлағ Тархани) – Аристотельден кейін дүниежүзілік білім мен мәдениеттің екінші ұстазы атанған данышпан, ойшыл, энциклопедист ғалым. Әл-Фараби Сырдария бойындағы Отырар қаласында 870 жылы туып, Шам (Дамаск) қаласында 950 ...

    Read More »

    Түркілік құқықтық отбасы және Қазақ құқығы

    Қазақ құқығы ұлттық кеңістікте дәстүрлі құқықтық жүйенің негізін қаласа, мәдени-шаруашылық кеңістікте әр түрлі діни-этникалық топтар менбip мемлекет аясына сыймайтын күрделі әлеуметтік-саяси құрылымдарды (ұлыстар, ipi рулар, тайпалық бірлестіктер және т.б.) қамтитын қазақтың далалық құқықтық жүйесін қалыптастырды және түркі тектес көшпелі жартылай көшпелі халықтардың құқықтық отбасын байыта түсті әрі оның шырқай дамыған ерекше классикалық формасы – «әділ соттың Алтын ғасыры» деген бағамен әлемдік өркениетте қомақты тарихи iз қалдырды. Қазақ құқығы XVIғғ. бастап – Шығыс ...

    Read More »