• Қазақ
  •   
  • Qazaq
  •   
  • قازاق
  •   
    باستى بەت » ايدارلار » قازاق حاندىعى

    قازاق حاندىعى

    قىرعىز تاريحشىسى ب.سولتونوەۆتىڭ كەنەسارى حان تۋرالى جازبالارى

    تۇگەلدەي دەرلىك، تاريحشى-زەرتەۋشىلەر، ءوز ەڭبەكتەرىندە قىرعىز تاريحشىسى بەلەك سولتونوەۆتىڭ (1878-1938) ەڭبەكتەرىن پايدالانىپ، سىلتەمەلەر جاسايدى. وسى بەلگىگىلى تۇلعانىڭ، كەنەسارى حان تۋرالى جازبالارىنا توقتالا كەتسەك. بەلەك سولتونوەۆ — قىرعىزدىڭ اتاقتى تاريحشى، ادەبيەتشىسى. قىرعىز تاريحىنا ارناپ جازعان بەلگىلى ەڭبەگىن اراب ارىپىمەن 1895 جىلدان باستاپ، 1934 جىلى (40 جىلداي ۋاقىت) اياقتاعان ەكەن. ءوزى، 1938 جىلى قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ، اتىلىپ كەتكەن، 1955-جىلى اقتالعان. ب.سولتونوەۆ ەڭبەگى باسىندا ...

    تولىعىراق »

    كەنەسارى حاننىڭ كەگىن قايتارعان ەر تانەكە

    ۇلتتىق كود دەگەنىمىز – قاي زاماندا بولسىن، ۇلتىنىڭ، حالقىنىڭ، حانىنىڭ نامىسىن تاپتاتپاعان باتىرلاردى ۇلىقتايتىن رۋح بولسا كەرەك. وسىنداي ۇلىقتاۋعا تۇرارلىق الاش ازاماتتارىنىڭ ءبىرى 15-ىندە ەل بيلەگەن تانەكە تۋرالى قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى مۇحامەدجان تىنىشباەۆ: «1807 جىلى قىدىرالى بي قايتىس بولدى. ءدال سول جىلى ارعاناتى تاۋلارىنىڭ شىعىسىندا، تاسقورا شاتقالىندا ونىڭ نەمەرەسى، دوسەت ءبيدىڭ ۇلى تانەكە دۇنيەگە كەلدى» دەگەن مالىمەت قالدىرعان. تانەكە باتىر ...

    تولىعىراق »

    قازاقتىڭ 8 مىڭ جىلدىق تاريحى بار

    بۇل تۋرالى تايۆاندىق عالىمدار مالىمدەدى. ەجەلگى تاس ءداۋىرى – ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى كەزەڭدەردىڭ ءبىرى. افريكادان تابىلعان سوڭعى ماتەريالدار نەگىزىندە ادامزات ومىرىندەگى ەڭ ىلكى كەزەڭدى قامتيتىن ەجەلگى ءداۋىر بۇل كۇندە «ولدۋۆەي» ءداۋىرى دەپ اتالادى. ول (ب.ج.ب.) 2،5 ملن جىلدان باستالادى. ەجەلگى تاس ءداۋىرىنىڭ ودان كەيىنگى ەكى كەزەڭى – 800 مىڭ جىلدان 140 مىڭ جىلعا دەيىنگى ءداۋىردى قامتيدى. كوپتەگەن زەرتتەۋشىلەر ورتا ...

    تولىعىراق »

    وتان سوعىسىنداعى ءىرى جەڭىستەر

    جوڭعارلار قازاق جەرىنىڭ شىعىسى مەن جەتىسۋدى جانە سىرداريانىڭ ورتا اعىسى ءوڭىرىن باسىپ العاننان سوڭ  ۇلىتاۋعا قاراي بەت بۇرعان. ورداباسى قۇرىلتايى جىگەرلەندىرگەن بىرىككەن قازاق اسكەرلەرى ابىلقايىر حاننىڭ قولباسشىلىعىمەن تۇركىستان–تاشكەنت القابىنداعى ونداعان قازاق قالاسىن قايتادان جاۋدان تازارتىپ، ەلدىڭ ورتالىق ايماعىنا بەتتەگەن جوڭعار قولىنا شەشۋشى سوققى بەرۋگە ازىرلەندى. باس قولباسشى ابىلقايىر حاننىڭ باسشىلىعىمەن قازاق باتىرلارى 1726 جىلدىڭ سوڭىندا جانە 1727 جىلى اسكەري قيمىلداردى ...

    تولىعىراق »

    وتان قورعاۋعا بۇكىل حالىقتى جۇمىلدىرۋ

    ابىلقايىر ءباھادۇر قالماقتارمەن ەكى ارادا 1726 جىلعى كەلىسىمگە قول جەتكىزىسىمەن، جايىق ايماعىنداعى اسكەري-ساياسي قىزمەتىن وڭتۇستىكتى جايلاپ العان باسقىنشى جوڭعارلارعا قارسى كۇرەسۋ ماسەلەسىنە اۋداردى. تسەۆان رابداننىڭ قولباسشى ۇلدارى باستاعان جوڭعار اسكەرىنىڭ 1723 جىلعى قانقۇيلى شاپقىنشىلىعى ەكپىنىنە ابىلقايىر حان توتەپ بەرە الماعانىن ەسكە ءتۇسىردى. كەسكىلەسكەن شايقاس بارىسىندا كۇللى وڭتۇستىك جازيرانى قازاق ەلىنىڭ استاناسى تۇركىستانمەن، سول وڭىردەگى بارشا قالالارىمەن جاۋ قولىنا قالدىرۋعا ءماجبۇر ...

    تولىعىراق »

    ازاتتىق ءۇشىن ارپالىسۋدىڭ العاشقى كەزەڭى

    باسقىنشىلاردىڭ قاراقۇرىم  اسكەرى وڭتۇستىك اۋداندارعا توبەدەن جاي تۇسكەندەي باسا-كوكتەي كىرىپ، ەل-جۇرتتى كول-كوسىر قايعى قاسىرەتكە دۋشار ەتكەن «اقتابان شۇبىرىندى» تراگەدياسىنىڭ العاشقى ايلارىندا قازاق امىرشىلەرى قاتتى ەسەڭگىرەپ قالعان. دۇشپان قازاقتاردىڭ باستى ساياسي ورتالىعى تۇركىستان شاھارىن باسىپ الدى. جەڭىلىسكە ۇشىراعان ەل بيلەۋشىلەرى قاندى شايقاس بارىسىندا  قالانى تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولدى. استانادا تۇراتىن باسقارۋشى ەليتانىڭ كوشىپ ۇلگەرمەگەن وتباستارى، سولاردىڭ ىشىندە اعا حاننىڭ بايبىشەسى، وگەي ...

    تولىعىراق »

    اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما

    جوڭعار حاندىعىنىڭ  ءامىرشىسى تسەۆان رابدان تسين-قىتاي ارمياسىنا قارسى تۇرۋ شارالارىن جاساۋمەن قاتار قازاق ەلىنە جاڭا شاپقىنشىلىق جاساۋ جوسپارىن دا ويلاستىرىپ وتىرعان شاقتاعى، ياعني قايعى-قاسىرەتى ۇشان-تەڭىز ايگىلى اپات قارساڭىنداعى قازاق ەلىنىڭ باسقارىلۋ قۇرىلىمىن شولا كەتەيىك. كەيىنگى جىلدارعى بەدەلدى زەرتتەۋشىلەردىڭ عىلىمي اينالىمعا قوسقان سونى مالىمەتتەرىنە قاراعاندا، ۇلى ءجۇزدى 1720 جىلدان باستاپ ابدوللا حاننىڭ ۇلى جولبارىس حان باسقارىپ تۇرعان. ونىڭ ورداسى، اكەسىنىڭ مۇراگەرى ...

    تولىعىراق »

    اق وردا مەملەكەتى جانە قازاق حاندىعى كەزەڭىندەگى سىر ولكەسى

       اق وردانىڭ پايدا بولۋى قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋىنا العىشارتتار تۋدىردى. زاردىحان قينايات ۇلى: «اق وردا مەملەكەتى قازاقتىڭ العاشقى مەملەكەتى عانا ەمەس، قازاق حالقى، ونىڭ ۇلتتىق وي ساناسى قالىپتاسۋىنىڭ ۇيىتقىسى (كونتسەنترات) بولىپ تابىلادى»  دەپ ونىڭ قازاق تاريحىنداعى ورنىن ايقىندايدى. عالىمنىڭ ولاي ايتۋىنىڭ سەبەبى قىپشاق تايپالارى ۇستەمدىك قۇرعان دەشتى قىپشاق دالاسىنا موڭعولداردىڭ كەلۋى وراسان وزگەرىستەر تۋىنداتتى. سىردىڭ بويىندا جاعالاي ورنالاسىپ، «ەل-ءبورىلى» رۋىنان باسشىسىن ...

    تولىعىراق »

    ابىلاي حاننىڭ قازاق حاندىعىن نىعايتۋ جولىنداعى قىزمەتى

      ابىلاي حان تۋرالى كوپتەگەن داستاندار، اڭىز-اڭگىمەلەر، ولەڭ–جىرلار، تاريحي دەرەكتەر مەن زەرتتەۋلەر بار. ابىلاي حاندى ەسكە العاندا ءبىز ونى باتىر، ورتا ءجۇزدىڭ سۇلتانى، سوسىن ورتا ءجۇز جانە دە بۇكىل قازاق حالقىن بىرىكتىرىپ، قازاق حاندىعىن ءبىرتۇتاس مەملەكەت رەتىندە ساقتاپ قالىپ، ونىڭ ۇلى حانى بولىپ، وزىنە قازاقتىڭ بارلىق حاندارى  مەن بيلەرىن–سۇلتاندارىن باعىندىرا العانىن جانە دە ساياسي قايراتكەر، اقىلدى قولباسشى، دارىندى مالىمگەر، كۇيشى ...

    تولىعىراق »